این نوع سنگ فسیل ندارد؛ چرا همه سنگها حاوی فسیل نیستند؟
تا حالا شده یه سنگ خوشگل برداری دستت و با خودت بگی: «نکنه توش فسیل باشه؟» اگر جوابت آرهست، بدون تنها نیستی. خیلیها همین کنجکاوی رو دارن. ولی خب، واقعیت یه کم شیطونه… چون این نوع سنگ فسیل ندارد و اصلاً قرار هم نبوده داشته باشه! صبر کن، بذار آرومآروم برات بازش کنم.
فسیلها مثل کارتپستالهایی هستن که از گذشته خیلی دور برامون ارسال شدن. ولی همه سنگها پستچی خوبی نیستن! بعضیها اصلاً بسته رو له میکنن، بعضیها میسوزونن، بعضیها هم اجازه نمیدن چیزی سالم بمونه. همینجا ماجرای «سنگهای بدون فسیل» شروع میشه.
فسیل چیست و چطور اصلاً به وجود میآید؟
ببین، فسیل یعنی بقایای جانداران قدیمی؛ استخوان، صدف، رد پا، یا حتی جای برگ یه گیاه. اما تشکیل فسیل؟ اصلاً کار راحتی نیست. شانس میخواد. شرایط خاص میخواد. یه جورایی مثل برنده شدن تو قرعهکشی طبیعته!
مراحل اصلی فسیلشدن
- دفن سریع: جاندار باید خیلی زود زیر رسوبات دفن بشه. اگه بمونه روی زمین؟ خداحافظ.
- اکسیژن کم: اکسیژن زیاد یعنی تجزیه سریع. فسیل اصلاً اینو دوست نداره.
- جایگزینی معدنی: مواد آلی کمکم با مواد معدنی عوض میشن. جادو؟ نه. شیمی زمینشناسی!
و حالا سوال مهم: چرا بیشتر جانداران فسیل نمیشن؟ چون طبیعت بیرحمه! فرسایش، باکتریها، حیوانات لاشهخوار… همه دست به دست هم میدن که چیزی باقی نمونه.
آشنایی خودمونی با انواع سنگها
حالا برسیم به خود سنگها. اگه بدونی هر سنگ چطور به دنیا اومده، نصف راه رو رفتی.
سنگهای رسوبی
اینها بچههای آرومن. تو دریاچهها، دریاها و دلتاها شکل میگیرن. لایهلایه. بیسروصدا. و خبر خوب؟ بیشترین فسیلها همینجا پیدا میشن. سنگ آهک، ماسهسنگ، شیل… اسمهاشون شاید خشک باشه، ولی پر از داستانن.
سنگهای آذرین
وای، اینا دقیقاً برعکسن! از دل آتیش میان. ماگما، دمای بالا، ذوب کامل. تو همچین شرایطی اگه فسیلی هم باشه، درجا نابود میشه. برای همینه که میگیم این نوع سنگ فسیل ندارد. اصلاً فرصتی برای حفظ چیزی باقی نمیذاره.
سنگهای دگرگونی
اینها قبلاً یه چیز دیگه بودن. بعد فشار و حرارت اومده سراغشون و کلاً شخصیتشون عوض شده! فسیل؟ اگه هم بوده، یا له شده یا شکلش از بین رفته. به همین سادگی.
این نوع سنگ فسیل ندارد؛ دلایل علمی ولی قابلفهم
بذار رک بگم. دو تا عامل قاتل فسیل هستن: حرارت بالا و فشار شدید. سنگهای آذرین و دگرگونی هر دو با این دوتا سر و کار دارن.
چرا سنگ آذرین فسیل ندارد؟
چون از مواد مذاب تشکیل میشه. یعنی هرچی آلی بوده، قبل از اینکه سنگ بشه، سوخته. انتظار فسیل داشتن از سنگ آذرین؟ مثل اینه که انتظار داشته باشی بستنی تو فر سالم بمونه!
و سنگ دگرگونی؟
اینا فسیلکُش حرفهایان. فشار و حرارت باعث میشه ساختار قبلی سنگ به هم بریزه. فسیلها یا خرد میشن یا دیگه قابل تشخیص نیستن.
محیط؛ قهرمان یا دشمن فسیلها
محیط خیلی مهمه. خیلی.
محیطهای دوستدار فسیل
- دریاها و دریاچهها
- دلتاها
- مردابها با اکسیژن کم
محیطهای دشمن فسیل
- مناطق آتشفشانی
- جاهایی با فرسایش شدید
پس اگه دنبال فسیلی، بهتره سمت سنگهای بدون فسیل نری و تمرکزت رو بذاری روی رسوبیها.
کدوم سنگها بیشترین فسیل رو دارن؟
جواب کوتاه؟ سنگ رسوبی. جواب کاملتر؟ سنگ آهک، ماسهسنگ و شیل. اینها مثل آلبوم عکس زمین هستن. پر از خاطره.
حرف آخر، خودمونی
همه سنگها قرار نیست فسیل داشته باشن. و این کاملاً طبیعیه. سنگهای آذرین و دگرگونی بهخاطر حرارت و فشار بالا معمولاً جزو سنگهای بدون فسیل هستن. در عوض، سنگهای رسوبی بهترین جا برای پیدا کردن ردپای زندگی قدیمن.
اگه به این چیزا علاقهمندی، دنیای زمینشناسی کلی داستان باحال دیگه هم داره. فقط کافیه کنجکاویتو حفظ کنی. بقیهش خودش میاد 😉
